Σε συνεργασία με το Παγκύπριο Σύνδεσμο Θαλασσαιμίας
H Μεσογειακή αναιμία, ή θαλασσαιμία (thalassemia) περιλαμβάνει, όπως γνωρίζουμε, συχνές μεταγγίσεις αίματος και αποσιδήρωση. Σχεδόν όλα τα προβλήματα που δημιουργούνται στη Θαλασσαιμία οφείλονται στην υπερφόρτωση σιδήρου στα διάφορα όργανα όπως την καρδιά, το ήπαρ και το πάγκρεας, προκαλώντας αργοπορημένη εφηβεία, ελαττωμένη σωματική ανάπτυξη, σακχαρώδη διαβήτη, υποθυρεοειδισμό, κίρρωση του ήπατος και καρδιακή ανεπάρκεια. Αυτή η υπερφόρτωση σιδήρου προκαλείται όχι μόνο από τις συχνές μεταγγίσεις αίματος αλλά και από την αυξημένη απορρόφηση σιδήρου στη διατροφή. Όσο πιο χαμηλή είναι η αιμοσφαιρίνη, τόσο πιο ψηλή είναι η απορρόφηση σιδήρου από τη διατροφή.
Η Κύπρος έχει από τα πιο ψηλά ποσοστά φορείας της θαλασσαιμίας και από το 1960 αναγνωρίστηκε το μεγάλο πρόβλημα της και η ανάγκη για αντιμετώπιση της με πλέον 4 κέντρα θαλασσαιμίας σε ολόκληρο το νησί.
Στη μεσογειακή αναιμία, η ίδια η φύση της ασθένειας προκαλεί συσσώρευση σιδήρου στον οργανισμό, με αποτέλεσμα οι πάσχοντες να πρέπει να ακολουθούν μια διατροφή χαμηλή σε σίδηρο. Ο σίδηρος που περιέχεται στα τρόφιμα μπορεί να είναι αιμικός, που απορροφάτε σε μεγαλύτερο ποσοστό, και μη αιμικός που απορροφάτε σε μικρότερο ποσοστό. Οι τροφές ζωικής προέλευσης (κόκκινο κρέας όπως χοιρινό, μοσχάρι, συκώτι, σαρδέλες, οστρακοειδή κ.α.) περιέχουν αιμικό σίδηρο και πρέπει να καταναλώνονται πιο σπάνια. Οι φυτικές πηγές σιδήρου (όσπρια, σπανάκι, δημητριακά κ.α.) περιέχουν μη αιμικό σίδηρο και η απορροφητικότητα του εξαρτάται και από τα υπόλοιπα συστατικά του γεύματος. Για παράδειγμα, εάν το γεύμα περιέχει πηγές βιταμίνης C (εσπεριδοειδή, πιπεριές, φράουλες κτλ.) αυξάνεται η απορρόφηση του σιδήρου, οπότε ο συνδυασμός αυτός συνιστάται προς αποφυγή από ασθενείς με μεσογειακή αναιμία. Αν όμως το γεύμα περιέχει και πηγές ασβεστίου (γάλα, γιαούρτι, τυρί) ή τρόφιμα με καφεΐνη και τανίνες (καφές, τσάι κ.α.), μειώνεται η απορροφητικότητα του.
Οι ασθενείς με θαλασσαιμία συχνά εμφανίζουν διατροφική έλλειψη στο ασβέστιο, που παίζει σημαντικό ρόλο στην υγεία των οστών αλλά και στη σωστή ανάπτυξη τα πρώτα χρόνια της ζωής. Τα τρόφιμα που είναι πλούσια σε ασβέστιο, όπως το γάλα, το γιαούρτι, το τυρί, αλλά και λαχανικά όπως το μπρόκολο, συστήνεται να καταναλώνονται καθημερινά από τους ασθενείς, ενώ δεν είναι απίθανο σε αρκετές περιπτώσεις να χρειαστεί και η συμπληρωματική χορήγηση σκευάσματος ασβεστίου.
Άλλη μία διατροφική έλλειψη που παρατηρείται συχνά είναι εκείνη της βιταμίνης D. Συστήνεται στους ασθενείς να καταναλώνουν τρόφιμα πλούσια σε βιταμίνη D όπως λιπαρά ψάρια, κρόκους αυγών αλλά και εμπλουτισμένα τρόφιμα. Για τη λήψη συμπληρώματος είναι απαραίτητη η συμβουλή ιατρού.
Η έλλειψη φυλλικού οξέος είναι συχνή στα άτομα με μεσογειακή αναιμία, οπότε πέραν του συμπληρώματος συστήνεται η επαρκής κατανάλωση τροφών όπως τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά όπως σπανάκι, μαρούλι, ρόκα κ.α.
Τα άτομα με θαλασσαιμία εμφανίζουν έλλειψη ψευδαργύρου ανεξαρτήτως μεταγγίσεων, και ως εκ τούτου συστήνεται να καταναλώνουν επαρκείς ποσότητες τροφίμων πλούσιων σε ψευδάργυρο (οστρακοειδή, γαλακτοκομικά προϊόντα, δημητριακά, όσπρια κ.α.), ενώ παράλληλα μπορεί να κριθεί αναγκαία η λήψη συμπληρώματος, πάντα σύμφωνα με τη συμβουλή του θεράποντα ιατρού.
Οι συχνοί αιματολογικοί έλεγχοι που συμπεριλαμβάνουν και τον έλεγχο των επιπέδων των προαναφερθέντων θρεπτικών συστατικών σε συνδυασμό πάντα με την εκτίμηση των διατροφικών συνηθειών από κλινικό διαιτολόγο είναι δύο τακτικές που είναι καλό να ακολουθούνται ώστε οι ασθενείς να έχουν όλα τα απαραίτητα «εφόδια» για την αντιμετώπιση των διατροφικών επιπτώσεων της θαλασσαιμίας.
Τέλος, η πολύπλοκη φύση της νόσου αυτής καθιστά την διαιτολογική της θεραπεία εξατομικευμένη ανάλογα με την ηλικία, τις διατροφικές, μεταβολικές και ιατρικές ιδιαιτερότητες του κάθε ασθενή.
Χριστιάνα Καζαφανιώτη
Κλινική Διαιτολόγος/ Διατροφολόγος
Ενεργό Μέλος ΣΕΕΤΤΔ/ΣΔΔΚ/ΓΕΣΥ